Apelacja w sprawie cywilnej: termin i wymagania

Dwa kroki i dwa terminy

Apelacja przysługuje od wyroku sądu pierwszej instancji. Od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje ją sąd okręgowy, a od wyroku sądu okręgowego wydanego w pierwszej instancji sąd apelacyjny (art. 367 § 1 i § 2 KPC).

Droga do apelacji składa się z dwóch etapów:

1. W ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku składasz wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem (art. 328 § 1 KPC). Gdy wyrok doręcza się z urzędu (np. wydany na posiedzeniu niejawnym), tydzień liczy się od jego doręczenia (art. 328 § 2 KPC). Szczegóły w poradniku o wniosku o uzasadnienie wyroku.
2. Po doręczeniu wyroku z uzasadnieniem masz dwa tygodnie na apelację (art. 369 § 1 KPC).

Kodeks wiąże początek terminu apelacji z doręczeniem wyroku z uzasadnieniem. Spóźniony wniosek sąd odrzuca (art. 328 § 4 KPC), uzasadnienia się wtedy nie sporządza i nie będzie od czego liczyć terminu na apelację. Poza wyjątkami opisanymi niżej przepisy nie przewidują terminu na apelację liczonego w inny sposób. Nie licz więc na to, że apelację da się wnieść bez wcześniejszego wniosku: grozi to jej odrzuceniem, a wyrok może się uprawomocnić. Złóż wniosek w terminie, nawet jeśli o apelacji jeszcze nie zdecydowałeś. Wyjątki dotyczą m.in. apelacji powoda od wyroku zaocznego, którego sąd nie uzasadniał (o tym na końcu tekstu), i sytuacji, gdy sporządzenie uzasadnienia okazało się niemożliwe (art. 331 § 4 KPC).

Kiedy termin wynosi trzy tygodnie

Uzasadnienie sporządza się w ciągu dwóch tygodni od wpływu wniosku, ale prezes sądu może ten termin przedłużyć (art. 329 § 2 i § 4 KPC). Wtedy termin na apelację wynosi trzy tygodnie, a sąd zawiadamia o tym stronę przy doręczeniu wyroku z uzasadnieniem (art. 369 § 1¹ KPC). Jeżeli w zawiadomieniu wskazano termin błędnie, a ty się do niego zastosowałeś, apelację uważa się za wniesioną w terminie.

Przykład: wyrok z uzasadnieniem doręczono w czwartek 5 listopada, bez informacji o przedłużeniu. Apelację trzeba nadać najpóźniej w czwartek 19 listopada.

Termin liczy się według Kodeksu cywilnego, a nadanie w placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne jest równoznaczne z wniesieniem do sądu (art. 165 KPC).

Gdzie złożyć apelację

Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok (art. 369 § 1 KPC). Gdy przez pomyłkę trafi bezpośrednio do sądu drugiej instancji przed upływem terminu, termin też jest zachowany (art. 369 § 3 KPC). Sąd pierwszej instancji przesyła akta sądowi drugiej instancji niezwłocznie (art. 371 KPC).

Do apelacji dołącza się odpisy dla pozostałych stron (art. 128 § 1 KPC). Od apelacji pobiera się opłatę; jej wysokość określa ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Co musi zawierać apelacja

Oprócz elementów każdego pisma procesowego apelacja powinna zawierać (art. 368 § 1 KPC):

1. oznaczenie wyroku i informację, czy zaskarżasz go w całości, czy w części,
2. zwięzłe przedstawienie zarzutów,
3. uzasadnienie zarzutów,
4. w razie potrzeby nowe fakty lub dowody,
5. wniosek o zmianę albo uchylenie wyroku, z zaznaczeniem zakresu.

W sprawach o prawa majątkowe trzeba podać wartość przedmiotu zaskarżenia, czyli kwotę, której dotyczy apelacja (art. 368 § 2 KPC).

Zarzuty mogą dotyczyć ustaleń faktycznych, procedury albo zastosowania prawa. Przy zarzutach co do faktów wskaż, które fakty sąd ustalił niezgodnie z rzeczywistością albo których istotnych faktów nie ustalił (art. 368 § 1¹ KPC). Jeśli powołujesz się na nagranie z rozprawy, oznacz odpowiedni fragment zapisu (art. 368 § 1³ KPC).

Jeżeli chcesz, żeby sąd drugiej instancji przeprowadził rozprawę, napisz to wprost w apelacji. Bez takiego wniosku (twojego albo przeciwnika w odpowiedzi na apelację) sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna rozprawę za niekonieczną (art. 374 KPC).

Nowe dowody i nowe żądania

Nowe fakty i dowody w apelacji są dopuszczalne tylko wyjątkowo. Trzeba uprawdopodobnić, że nie można było ich powołać przed sądem pierwszej instancji albo potrzeba ich powołania wynikła później (art. 368 § 1² KPC). W przeciwnym razie sąd może je pominąć (art. 381 KPC). Dotyczy to także wniosku o nowego biegłego, o czym piszemy w tekście o biegłym sądowym.

W apelacji nie można rozszerzyć żądania pozwu ani zgłaszać nowych roszczeń (art. 383 KPC).

W postępowaniu uproszczonym apelację można oprzeć tylko na zarzutach naruszenia prawa materialnego albo przepisów postępowania, jeżeli mogło ono wpłynąć na wynik sprawy (art. 505⁹ § 1¹ KPC). Po upływie terminu nie można dodawać kolejnych zarzutów (art. 505⁹ § 2 KPC).

Kiedy apelacja zostanie odrzucona

Sąd drugiej instancji odrzuca apelację spóźnioną, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, a także taką, której braków nie usunięto w wyznaczonym terminie (art. 373 § 1 KPC). Na postanowienie o odrzuceniu apelacji przysługuje zażalenie do innego składu sądu drugiej instancji (art. 394² § 1 KPC).

Jeżeli termin minął bez twojej winy, możesz w ciągu tygodnia od ustania przeszkody złożyć wniosek o przywrócenie terminu wraz z apelacją (art. 168 KPC, art. 169 KPC).

Jak sąd rozpoznaje apelację

Druga strona może złożyć odpowiedź na apelację w ciągu dwóch tygodni od doręczenia jej odpisu (art. 373¹ KPC). Sąd zwykle orzeka w składzie jednego sędziego, a w niektórych sprawach, np. gdy wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza milion złotych, w składzie trzech sędziów (art. 367¹ § 1 KPC).

Sąd rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, a w granicach zaskarżenia z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania (art. 378 § 1 KPC). Możliwe rozstrzygnięcia:

• oddalenie apelacji jako bezzasadnej (art. 385 KPC),
• zmiana wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy (art. 386 § 1 KPC),
• uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ale tylko przy nieważności postępowania, nierozpoznaniu istoty sprawy albo potrzebie przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 2 i § 4 KPC),
• uchylenie wyroku i odrzucenie pozwu albo umorzenie postępowania, gdy zachodzą ku temu podstawy (art. 386 § 3 KPC).

Jeśli apelację wniosła tylko jedna strona, sąd nie może zmienić wyroku na jej niekorzyść (art. 384 KPC). Apelację można cofnąć; sąd umarza wtedy postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu (art. 391 § 2 KPC).

Wyrok zaoczny i postępowanie uproszczone

Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, ma do dyspozycji sprzeciw, który prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy w tym samym sądzie (art. 344 KPC); powód zaskarża taki wyrok apelacją, a gdy wyrok nie podlegał uzasadnieniu, termin biegnie od jego doręczenia (art. 343 § 2 KPC). Opisujemy to w poradniku o wyroku zaocznym.

W postępowaniu uproszczonym strona obecna przy ogłoszeniu wyroku może zrzec się prawa do apelacji. Gdy zrzekną się wszyscy uprawnieni, wyrok od razu staje się prawomocny (art. 505⁸ § 3 KPC).